Mamoste Nizametîn weku derhêner, awazçêker di qonaxa îro de awaza filman çawa dibîne? Mamoste Nizametîn awaz gelek ji filman re jî çêkirine û gelek filman jî awazên we bi kar anîne, gelo ev bi destûra te dibin yan heme bê destûrin?

Dema hatim vir (Bi ken), 4-5 xortên me hatin, gotin mamoste me bibexşîne me bê destûra te awazên we di filman de bi kar aniye, lê niha em ji te re dibêjin, (Bi ken) çêkirine û çûye û niha ji min re dibêjin.

Mamoste wek nimûne, tu dikare navê wan filman bi nav bike?

Na, bernamên televîzyona çê dikin, kurte filman çêdikin wiha dikin, ev bo min asayî bûye. Ji ber ku li hemû welatan Kurdan helbestan dixwînin ser mûzîka min, di şanoyan de mûzîka min bi kar tînin, bi pir awayî mûzîka min bi kar tînin, hindek ji wan telefona min peyda dikin û destûr dixwazin, ji ber ku dizanin ez destûr didim, ji ber ku dixwazim bibim alîkar ji wan re. Lê hindek jî bê destûr. Te behsa sînema kir, pirsgirêk heye, binêr film mûzîk beşek taybete, yê mûzîka filmê çê dike beşa xwe cudaye, derhênerê me hê fêr nebûne ku beşê mûzîk cuda çêbikin. Ya heyî jî pir hindeke, ew jî zêdetir Ewrûpayî çêdikin. Divê mûzîka Kurdî di sînemya Kurdî cihê xwe bigire, ne mûzîka gelêrî, ne stranên ku gotinan diavêjin, divê ji bo filman mûzîka taybet hebe.

Mamoste der barê bê destûrûyê de, gelo ev bê destûriya bi kar anîna awazan ne bi têgihiştina Kurdan ve girêdayî ye ku hêj Kurd negihiştine wê astê, bi nebûna qanûnên parstinê ve weku li welatên din ku mafê awaz û stranê parastiye ve girêdayî?

Raste, têgihiştin roleke mezin dileyîze. Nimûne, li Ewrûpa jî destûra mûzîka asayî xirabûye ji ber ku li ser înternetê bi dizî tê hildan, lê dîsa jî ne weke me ye, dîsa wane sîdiyên xwe çap dikin, mîna berê sêlikan çap dikin, asayî ye, bi nîvî jî be destûr xwe berdewam dike. Li cem me tiştek wiha tune, mûzîka Kurdî hêj cihê xwe negirtiye ev bela hatiye serê wê. Ji aliyekî din ve, alîkarî ji bo hunerê nîne. Diçe kar dike, deyin dike, bi 30-40 hezar euro sîdiyekê çêdike ji xwe re çêdike, sîdiya derdikeve jî pere xwe dernaxe, mala wî xirab dibe, sîdê jî ji destan derdikeve, ji ber ku nikare belav bike. Lewma li vir erk dikeve ser milê siyasetmedaran, qanûnan derxin, qedexe bikin.

Mafê wan biparêzin

Belê, mafê wan biparêzin. Niha li Ewrûpa çêdikin, hêdî hêdî meseleya mûzîk jî wê bikeve nav. Kî ku dikeve înternetê, çi dikin dizanin. Tu îro saet çi ketî înternetê, çi xwend, mêzekiriye, kîjan vîdyo mêze kiriye, wê demê kîjan strana Feqiyê Teyran (Nizametîn Aric), yan dizîne, ka were vir, te çima diziye, pirsa maf bikin. Lewma Hikûmeta me jî dikare ser van tiştan bifikirin, bisekinin. Lê mixabin saziyên me, siyasetmedarên ez bawerim tucaran tiştên ha nayên bîra wan jî. Ev e jî ji egerê nebûna têkiliya di navbera hunermend û siyasetmedaran de tune. Ez ji te re nimûnekê bidim; duhî sibehê ez û Fatoş Guney runiştine taştê dixwin.

Xanima Yilmaz Guney

Belê, xanima Yilmaz Guney, em rûniştine taştê dixwin, Wezîrê Rewşenbîrî Dr. Kawa hat, cem me, hat û çû, taştê xwar, li cem me re çû û hat, li salonê wisa kesek zêde jî nebû, mêza me jî vale bû, hat û çû, li nav çavê me nerî û qet silav jî neda. Ez û Fatoş wihaşaş man. Hemen camêr me li Berlînê hev naskir, min sîdiyek jî diyarî dayê, lê li vir me nedît, nedixwest me bibîne. Fatoş gelekî hêrs bû. Fatoş got "Ev çawa mirove, ew dizane li vê otêlê derhêner, hunermend, mêhvan û lîstikvan û hemû kesên ku karê wan bi Vêstîvalê hene, ev çima gazî wan nake, bi wan re rûne, bi kêmanî çayekê bi wan re venaxwe? Çawa ev ber me re diçe û tê û naxwaze silavek bide?" Îcar bifikire çawa em pirsa hunera Kurdî bînin nêzîkî siyasetmedaran? Ew tucaran nikarin pirsa hunermendan çareser bikin, ji ber ku nizanin. Em jî nikarin pirsê çareser bikin, derfet nînin, ji ber em ne siyasetmedarin qanûnan çêkin. Em dikarin bi hev re bibin alîkar, em dikarin rûnin, gotûbêjan bikin. Ji bo wan jî û ji bo me jî û ji bo civaka me jî başe, civak wisa pêşdikeve. Hemen meseleyê Tirkiyê çêdike, Almanya çêdike, her sal serokên wan gazî dike, bi wan re rûdine, bi wan re xwarinê dixwe, roja xwe bi wan re derbaz dike, ger pirsek hebe çareser dikin. Ê me çima nakin? Gava têkilî evqas xirab e, tucaran çênabe. Ez gazinê xwe dikim, sibe dusbe ez ê ji rojnamevanekî din ên wek te re bibêjim, ji ber em dixwazin ev pirs ji holê rabe. Em dixwazin pisporek wisa be ku hunera Kurdî nas bike, dema fêm nake, hunera Kurdî nas nake, naxwaze hunermendê Kurdî nas bike, ji kerama xwe here cihek din, bila yek pispor were vî cihî da karekî baş û serkeftî bike. Lewam nîşan dike çend ji hev dûrin, ji pirsa me yên Kurdan dûrin, divê em pirsên xwe çareser bikin, li vir welatek azad avadibe. Gazî kesên li Ewrûpa mayî, bi deh salan mûzîk xwendî, sînema xwendî, ji pirsa fêm dike nakin, wê çaxê tiştek ne asayî li holê heye. Ez dixwazim bêm vir. Ev çend rojin xortan pir tişt ji me mifa wergirtin, min jî gelek mifa ji wan girt. Bi rastî ez li ser meseleya Dr ez pir aciz bûm, lê ji bo Fatoş min da diyar kirin ku we diyare mijûle, wê bihatane, lê rastî ne wisane.

Mamoste, ez dixwazin hinekî werim ser huner, hunera strangotinê. Niha li salên 1980-1990'î hunerek hebû bandorek li ser civakê dikir, derbazî rihê civakê dibû, civak pêve dihate girêdan, gelo cudahiya vê serdemê, ango van salên dawî li gorî wan salan çi ye, hunera Kurdî ya strangotinê awazçêkirinê berû pêşketinê ve diçe, yan jî berû teqlîd û rojavayî û erebeskî ve diçe, vê çawa dibînin?

Bi rastî ev pirsgirêkeke, ji bo min jî pirsgirêkeke. Hunermendên di nifişê min de, mîna min kalin. Tiştên miletî tim di hunera me de roleke mezin dileyist. Ji ber ku asayî ye, ev jî asayî ye, miletê me azad nîne, miletê me pereçe perçeye. Û di çanda me de, hunera mûzîka me de beşeke wiha jî heye, stranên siyasî. Ango, gava mirov li stranên dengêbêjin me guhdar dike, ser 3'ê lingan rûdine; helbest, mûzîk û siyaset, mesleyên civakî. Evan tim di çanda me de heye. Îcar tiştên sosyalîstî,şoreşgerî cureke din kirin nav. Dîsa hemen tiştê berdewam dikin. Li 1990'îşûnde, carekê de ew kesên markîsî digot, Lenînî digotm pir hişk bû, azadiya Kurdistan digot, yekîtî dixwest bi carekê de jibîr kirin, lê rewşa miletê me, bindestiya pereçeyên din ê Kurdistanê berdewame, 3'ê pereçeyên din bin destin, pêdiviya ev tişt berdewam bikin, tekoşîn berdewam dike. Lê vane çi kirin? Ketin bin bandora Arabesika rojane, Erebesik bûye belayekî mezin, navê wê jî li ser e Ereb. Ji mûzîka çanda me ya Kurdî dûre. Temam, olê me bûye musulman, piçek bandor asayî ye, jiber ew ji me distînin, em ji wan distînin, em cîranin. Lê dema mirov mûzîka xwe biavêje alîkî, stîla mûzîka xwe bide alî, tenê Erebeskê ji xwe re bike stîl, û gotin ne gotin û mûzîk ne temam, û bi kîbord û bi elektronîkê û nizanim çi bi besît tiştan bike û mûzîka Kurdî bîne asta dawetan. Ev pir tiştekî nebaşe. Alîkî de hunera mûzîka me, li bakurê Kurdistanê pirs siyasî bi çavê saziyan kirin, nimûne PKK'ê bi melodiya Kurdî bi ser ve piropaganda xwe çêkirin, ev tiştek xeter bû. Li dinyayê de dema dîktator hatine ser desthilatdariyê tiştên gelêrî hildane û propaganda xwe kirine, pir xirabe ku mirov wiha bi mûzîka gelêrî bike, bi wê propaganda siyaseta xwe kirine. Alamanya piştî Hîtler wisa bûye ku mûzîka gelêrî nayê hezkirin, ji ber ku li serdema Hîtler mûzîka gelêrî pir xirab kirin, ji bo xwe bi kar tanîn. Cem me jî, li bakur wisa çêbû, ev jî tiştek pir xirabe. Bi ser mûzîka Kurdî de bi cidî neçûn. Ez dikarim bêjim li her çar perçeyên Kurdistanê planeke wan ya ku wê mûzîka Kurdî di paşerojê de çawa be nîne. Em miletekî pir kevinin, welatekî pir kevin û dewlemendin di aliyê hunerê de. Tu diçe aliyê Botanê mûzîk dinyayek dine, diçe Serhatî dîsa wisa, diçe aliyê Zaza dîse wisane, diçe Soranan, aliyê Îranê wanderan dîsa cudaye, diçe aliyê Qefqasiya nava Kurdên me ên Kurmanc dîsa cudaye, ango ji her awayî ve mirov nikare bibêje yek mûzîk heye, na, pir pir dewlemende, lewma divê em bingehê wan wenda nekin. Dema ku tenê Botan bimîne, Erebesk bimîne xetere. Dengbêjî ketiye xeterê! Zaza miletek biçûke pir di tengasiyê de ne. Mûzîka me ya Êzîdîyan bingeha çanda me Kurdane, ji wan çend maye, gelo evqas bû? Çend sema mane, gelo evqas bû? 100 sal ber, 200 sal berê çawa bû? Evana kokin, divê em van derxin. Astormant, çiqas astormantê me hebûn? Bi xortan re axivîm li dema berê ji çengê teyran Bilûr çêdikirin, ev astormant çawa çêdikirin, çima wenda bibe? Niha her tişt ji holê rakirine, tenê kîborke û xilas, wisa nabe. Li welatê Ewrûpa ev yek pir pêşketiye, wan derdixin, di dibistanan de wan fêr dikin, ji ber ku ev dewlemendiya cîhanê ye jî.

Li ser hunera Kurdî, wendabûna hunera dengêbêjiyê, gelo li vir de partiyên Kurdî jî nebûne asteng? Mamoste em hindek xalan aşkere bidin diyar kirin, bi awakî giştî partiyên Kurdan nebûne asteng li pêşiya vê hunerê û mûzîka Kurdî? Nimûne gelek cara gotûbêj dihatin kirin, heta niha jî berdewam dikin weku; divê hunermend serbixwebe yan divê girêdayî îdeolojiyekê, siyasetekê be, ev çi ye? Ev heta çi astê bûye asteng, erênî û neyîniya xwe çi ne?

Ezmûnên miletên din jî hene, wane jî hemen tişt kirine. Wane jî gotine, divê hunermend bi îdeolojî, siyasetê ve girêdayî be, endam be. Ev tişt ne nûye, sosyalîst, komînistan çêkirin, ji soveyetistanê hatiye. Hîn jî, hin saziyên me hene dibêjin Stalîn wiha gotibû, Lenîn wiha gotibû. Evane miletan ezmûnên mezin dîtin û dîtin ku dema hunermend dikeve bin bandora sazî û siyasetan pir tiştên xirab dibe. Ji ber ku sazî, siyaset rojane kar dike, mecbûre rojane be. Lê huner tam berûvajî wê ye, tucaran mirov nikare huner rojane çêbike. Huner bi ziman tê çêkirin, sazî dibe ku piştî çend salên din bi navek din be, bi îdeolojiyeke din be, bi serokek din be. Lê ziman, zimanê huner dimîne. Zimanê tevane. Ji nifişê îro re jî, ji yê sibe re jî ji sed salên din re jî ev ziman divê. Dema mirov dikeve bin bandora siyasetê, mirov xwe kor dike, ker dike, ji her awayî ve! Niha ez hindek kesan nas dikim, 15-20 salên xwe dane siyasetê, niha dûrketine ji siyasetê, li ortê mane, dibêjin 20 sal ji temenê me çû, 20 sal temeneke û ji 20 sal ve çi kirine poşman bûne, pêşve neçûne. Huner û hunermendî ne tiştek wiha mirov li benda îlhamê be, na. Hunermendî mîna kerkerekî ye ku her sibeh radibe diçe ser karê xwe, wiha diçe ser astromanta xwe, ser romana xwe, binivîse nebû biavêje, binivîse nebû biavêje heta ku çêbibe, wê çaxê huner tê. Saziyên me çandek, ehlaqek anîn nav civaka me, hunermendê me jî kirin nav û xirab kirin. Evqas xortên me ketin nava wan û karê rojane bi wan kirin. Îro nikarin bersiva min bidin, çima? Gava mirov pirskir te çima mûzîk ji xwe re kiriye kar û tiştên xirab gotiye, bersivê nikarin bidin, sazî wisa xwestiye. Sazî wisa bûne hunermendan ji xwe re çêdikin û dibêje min tu çêkirî, tu hunermend nebûyî min tu kirî hunermend, wan dikin bin bandorekê û nikare tiştekê bike, nikare berfireh bifikire, ka di dinyayê de mûzîk ber bi kûve diçe, sazî wan fêr nake û nahêle here bixwîne jî. Ev jî, xetere! Ango, hunermend mecbûre azad be. Ev nayê wê wateyê ku mesle miletî neyê wî ye, na, mesele netewî ji siyasetmedaran jî zêdetir yê hunermendane. Ji milet re mînakên baş divin, di warê neteweyî de, azadî de, civakî de, di meseleyên ehlaqî de hunermend dikare rola xwe bileyîze. Ev jî, hunermend çiqas dikare xwe bide pêş, xwe pispor bike, bibe profesyonel ew çend mifa xwe ji civakê re heye. Kurd 40 milyonin, em 40 milyon kesayetiyên cuda cuda ne, gava mirovên me dikevin nava saziyan, nava îdeolojiyan kesayetiya wan ji holê radibe, ev xetere! Saziyên me hunermendan hildgirin nava xwe kesayetiya wan ji holê radikin. Lewma divê hunermend bi kesayetî be, bi kesayetî huner çêbike. Divê siyasetmedarên me jî wiha bin, mirov karibe bibêje ez pê serbilindim, xwezî bi sedan hebe, lê mixabin kêmin. Lewma divê hunermend azad be, xwe bide pêş, karê xwe bixwîne, karê xwe hîn be. Hindek jîr, jêhatî, dengên xwe xweş û ên karibin roleke baş di sînemayê de bike hene, lê bê xwedîne, piştgirî ji wan re nîne. Bila sazî wan bihêlin karê xwe bikin, dikarin alîkarî bidin wan.

Mamoste der barê kar û xebatên we yên hunerî de, ango sînema û stranê de çi heye, gelo berhmne nû hene?

B: Ez ji xwe re projeyan çêdikim, wisa kilamekê, stranekê çênakim, projeyan hildigirim. Em bêjin, ser helbestvanên Kurdên Qefqaiyayê, yên Ermenîstan, Gurcistanê, Ezerbeycanê bi helbestvanên wan re rûdinim, 40-50 helbestên helbestvanên cuda cuda, wan dijimêrim, helbestên wan dijmêrim, wan kom dikim wan dinivîsîm, mûzîkên nû ji wan re çêdikim. Yek ji wan min derxist bi navê Azadî ye, 4'an, projeyên wisa mezin ji xwe hildigirim. Ser sînema jî karê min heye, çend tişt min nivîsîn, plana min ser Kurdistana Tirkî bû,

Kurdistana bakur

Belê Kurdistana bakur, belkî biçim Kurdistana bakur, karne bikim, lê mixabin rewşa gelê me li bakur ne ew çend başe, lewma çûna min jî niha wiha maye. Lê çend fikir hene dixwazim li vir çêkim. Lewma hatina min vir li otêlê, lê Vêstîval tiştek dine. Lê divê ez xwe ji Vêstîval û wan tiştan dûr bikim, li nava milet bigerim da karibim tiştekê bikim.

Li demeke nêzîk berhmek heye?

Erê, mixabin ev jî xaleke pir gîringe, em niha îsal studoyekê li Bonê çêdikin, îcar welatê me yê azad me nikarîbû li vir çêkiribane, belê me dikarî çêbikin, ez pir dixwazim li Kurdistan bijîm, qe nebe biçim û bêm, jiber meteryalê me li vir heye. Ez îro çûm geriyam, çiqas meteryal li vir heye?

Zemînek pir baş heye

Zemînekî pir pir başe. Û 30 sale xerîbî jî pire, lewma welat welat. Lê mixabin, ew mekanîzma çênebûye ku hunermend rehet rehet karên xwe li vir bikin, siziyên me, siyasetmedarên me em jibîr kirine, lewma em niha li Almanya çêdikin, hindek maye xilas bibe, em dest pê dikin, em komek hunermend me yekîtiyek çêkiriye

Mamoste, wek nav kîne yên di nava vê kom û yekîtiyê de cih digirin?

Delîl Dîlanar, Xêro Ebase, Beser Şahîne, Kanînare, Zela Meleye û çend xortên din jî têxin nav, niha em şeşkes dest pê dikin, paşerojê de koma xwe mezin bikin. Em dixwazin projeyan çêkin, me dest bi konsêran kir. Me konsêrek ji bo wanê pêkêşkir, her şeş bi hev re li ser dikê stranan dibêjin, sitîlên cuda cuda, em dixwazin çanda bi hev re kar kirinê ji her kesî re nîşan bikin, bibin nimûne, her şeş bi serê xwe hunermendek başe, karê xwe baş dike, em dixwazin hêza xwe bînin cem hev bo her kesê nîşan bikin ku Kurd dikarin bi hev re kar bikin, dîsa her kes azaye, bi serê xwe ye, lê ya gîring ew e ku em bi hev re kar bikin, karek wiha pîroz li pêşiya me.

Başe mamoste di dawî de, gelek sipas bo bersivên te, ez gelekî keyfxweşbûm.

Ez jî wiha keyfxweşbûm, zor sipas.

Avestakurd